Είστε εδώ

Η ΑΜΑΡΥΛΛΙΔΑ ΤΟΥ ΔΡΟΣΙΝΗ ΠΕΡΑΣΕ ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Η πρώτη δημοσίευση του μυθιστορήματος η «Αμαρυλλίς» έγινε στο περιοδικό ΕΣΤΙΑ το 1885, η δε δεύτερη, το 1886 στο βιβλίο «Διηγήματα και Αναμνήσεις». Η τρίτη έγινε το 1915. Η δεύτερη και η τρίτη έχουν εικονογραφηθεί από τον Δ. Μπισκίνη. Η τελευταία έκδοση η πέμπτη το 1965. Η τέταρτη και πέμπτη έχουν εικόνες από το ζωγράφο JACQUES TOUCHET.
- Η γερμανική μετάφραση έγινε από το dr. AUGUST BOLZ το 1887 με τίτλο: HELLENICHE ERAHLUNGEN.
- Την ίδια χρονιά στη Σουηδία, μεταφρασμένο από τον JULIUS GENTERVALL παρουσιάστηκε με τίτλο: NOVELL AT. G. DROSSENIS, Τυπογραφείο SERRAUDERS ΒΟΚΤRYCKERI.
Η Μούσα του Γεωργίου Δροσίνη, νεαρή τότε Καίτη Βιθυνού - Μάνου, στο βιβλίο της «Ο ποιητής και η μνήμη», (ΑΘΗΝΑ 1989, σ. 32), μαρτυρεί ότι ο Γ. Δροσίνης «Καμάρωνε σεμνά - γιατί η μετριοφροσύνη ήταν μια από τις αρετές του, όταν πληροφορήθηκε ότι το πρώτο ελληνικό κείμενο που μεταφράστηκε στα Σουηδικά, ήταν η «Αμαρυλλίδα».
Ο Σουηδός μεταφραστής της «Αμαρυλλίδας» J. CENTERVALL, προσκαλούσε τον Δροσίνη (1887) επίμονα και παρακλητικά, να περάσει τις θερινές διακοπές του σ’ ένα παραλιακό σπιτάκι στη Σουηδία «με τέλεια αρματωμένη ψαρόβαρκα», για παραθερισμό κοντά στη φύση.
Ο Δροσίνης όμως, ομολογεί, δεμένος τότε με τα δεσμά μιάς αγάπης στη Λειψία, ότι: «μ’ έκανε τότε να χάσω τη μοναδική ευκαιρία να πατήσω την ονειρεμένη γη της Σουηδίας, που μόνον από βιβλία και εικόνες γνώριζα και να ψαρέψω στα νερά της Βαλτικής, που ούτε να το φανταστώ μπορούσα», και δεν επισκέφτηκε τη Σουηδία, αφού «τα δεσμά τ' ανθοπλεγμένα κάποτε είναι κι απ' τα σίδερα πιο βαριά» (ΣΦΖ τομ. Α΄ σ. 189)
- Η αγγλική μετάφραση του μυθιστορήματος έγινε από την Μ. EDMONDS το 1888 με τον εκδοτικό οίκο FICHER - UNWIN LONDON. .
Είχε ιδιαίτερη κυκλοφοριακή επιτυχία. Η επόμενη έγινε το 1891.
Η χάρη της «Αμαρυλλίδας» έφθασε και μέχρι την μακρινή Ουρουγουάη της Νότιας Αμερικής μέσω, φυσικά, της γαλλικής της μετάφρασης, γιατί τα γαλλικά ήτανε μέχρι και το 1940, η κοινή γλώσσα όλων των λογοτεχνικά καλλιεργημένων, όπου γης, (παράδειγμα στη Ρωσία ο L. Tolstoy, στην Ουγγαρία ο Αndré Andy).
Η κόρη του Προέδρου της Δημοκρατίας της Ουρουγουάης διάβασε την «Αμαρυλλίδα» κι έμεινε γοητευμένη από το περιεχόμενό της!. Ο Γ. Δροσίνης γράφει (Σκόρπια φύλλα της Ζωής μου, τόμος Δ΄, σ. 303): «Το πόσο είχα δίκιο να δώσω ιδιαίτερη προσοχή στη γαλλική μετάφραση, μαρτυρεί κι ένα σχετικό ανέκδοτο του Ανδρεάδη. Το αντιγράφω πιστά, από γράμμα του, του Νοεμβρίου 1927: « .... Εφέτος το καλοκαίρι είχαμε συνεχώς την ομιλίαν σας με την ωραιοτάτην δεσποινίδα, κόρην του κυρίου Senato, προέδρου της Δημοκρατίας της Uragay, ήτις αναγνώσασα την Αμαρυλλίδα σας, κατενθουσιάσθη μαζί σας. Της υπεσχέθην να της επιτύχω αντίτυπο του «Βοτανιού της Αγάπης» που μετεφράσθη και αυτό γαλλικά, με την υπογραφή σας……».
Την επιστολιμιαία υπόσχεση αυτή του Ανδρεάδη, δεν μπόρεσε ο Δροσίνης να εκτελέσει, δυστυχώς, όπως παρατηρεί ο ίδιος: γιατί το «Βοτάνι της αγάπης», δημοσιευμένο από τα 1907 στην REVUE MONDIALЕ, δεν είχε εκδοθεί σε χωριστό τόμο. Έτσι, η μακρινή Ουρουγουανή φίλη του βιβλίου του Δροσίνη, έμεινε στη μαγεία της ανάγνωσης ενός μόνο έργου του, της «Αμαρυλλίδας», που είχε μιλήσει, κατ’ ευθείαν στην καρδιά της και δεν προχώρησε σε περαιτέρω μελέτη του έργου του, όπως επιθυμούσε....
- Η ιταλική μετάφραση της Αμαρυλλίδας έγινε από τον PAOLO STOMEO και τις εκδόσεις LA NUOVA ELLADE στο τυπογραφείο Monduria το 1947.
- Το 1963 μια δεύτερη μετάφραση με τίτλο AMARILLIDE έγινε από τον V. MAMMONE στο τυπογραφείο Trapani Vent.
Στη ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ (1949) σ. 1237, ο φίλος του, ο εκλεκτός Ζακύνθιος, μελετητής και βιβλιογράφος Δημήτριος Μάργαρης, γράφει στο συγκινητικό και γεμάτο πληροφορίες άρθρο του «Τρία απογεύματα με τον ποιητή», ότι ο Δροσίνης του αποκάλυψε, στις 13 Μαΐου 1948 την ύπαρξη μιας ιταλικής μετάφρασης της «Αμαρυλλίδας» που είχε ανακαλύψει πρόσφατα, μέσω πληροφοριών του Γεωργίου Αθανασιάδη - Νόβα, ιταλομαθούς, έχοντος σχέση με την Ιταλία και λόγω της γυναίκας του. Απορεί πως οι μεταφραστές όχι μόνο δεν του ζήτησαν την άδεια αλλά ούτε τούστειλαν ένα αντίτυπο.
Στο βιβλίο του Δ. Μάργαρη «Πρόσωπα και θέματα» 1962 (σ. 86 - 87) υπάρχει εκτεταμένη αναφορά, για το ανωτέρω θέμα.
Από τα παράπονά του αυτά, διακρίνεται το ζωηρό ενδιαφέρον του Δροσίνη για την κατοχύρωση και προάσπιση, παγκοσμίως, των πνευματικών δικαιωμάτων των συγγραφέων, θέμα για το οποίο αγωνίσθηκε με θέρμη. Το πληροφορούμαστε από τα γραφόμενά του, στα «Σκόρπια Φύλλα της ζωής μου», όπου αναφέρει επίσης σχετικά με τις μεταφράσεις τα εξής:
«Αν και η Αμαρυλλίς» μου, είχε μεταφραστεί στις κυριώτερες γλώσσες, η γαλλική της μετάφραση στις ANNALES και ύστερα στη BΙBLIOTHEGUE JUVENTA της LIBRAIRIE DELAGRAVE, μου φάνηκε σαν τελειωτική επικύρωση κάποιας αξίας του νεανικού μου ειδυλλίου. Μάλιστα η Διεύθυνση των ANNALES τη χαρακτήρισε ως μικρό αριστούργημα γεμάτο ειδυλλιακή (Brospe ) χάρη, και δροσιά, κοντά σε έργα όπως του Dickens, του Scott, του Mérimée και μάλιστα, μεταφρασμένη σαράντα χρόνια από την αρχική συγγραφή της».
Η γαλλική μετάφραση από τον A. Couturier το 1932 παρουσιάστηκε με τον τίτλο AMARYLLIS AUX CHAMPS και η πρώτη έκδοση είχε το πλεονέκτημα ότι κοσμήθηκε με πρωτότυπη εικονογράφηση του καλλιτέχνη-ζωγράφου De Lecoultre.
Πώς να μη συγκινούσε τη "συναισθηματική Γαλλία", το αναγνωστικό κοινό του Bernandin de Saint Pierre, ένα νεανικό ερωτικό τρυφερό αφήγημα, όπου οι ήρωές του, νέοι κι’ όμορφοι ερωτευτήκανε φλογερά και ένωσαν τις τύχες με τα δεσμά του γάμου;
Για τις μεταφράσεις της Αμαρυλλίδας ο συγγραφέας, στα «Σκόρπια Φύλλα της Ζωής μου», ημερολόγιο, Τόμος Δ’ σ. 244 (νεότερη έκδοση του ΣΩΒ, Αθήνα 1986) αναφέρει:
«Ο Centervall στη σουηδική - της Αμαρυλλίδος- έχει παρανοήσεις του ελληνικού κειμένου. Για τη γαλλική μετάφραση - της Αμαρυλλλίδος (το 1932) του Couturier εγγυώμαι ότι είναι ακριβέστατη».

Παραθέτω το γράμμα του συγγραφέα και φίλου του Δροσίνη, A΄. Couturier που ανέλαβε τη γαλλική μετάφραση.
Ά. Georges DROSINIS
Rouen λe 15 Mai 1936

Cher ami,

Un jour, s’ il vous en souvient, comme je vous marquais mon étonnement de ce que votre Amaryllis eut été traduite en presque toutes les langues d’ Europe sauf en francais, vous m’ avez repondu:
- Comblez celle lacune !
C’ est que j’ essaye de faire aujourd’ hui.
Je voudrais seulement que votre oeuvre ne perdit point trop, par mon insuffisance, de son charme idyllique et de sa delicieuse fraicheur et qu’ il fût possible de deviner, sous le voile, la captivante beautée de votre enfant cherie.
Traduttore, traditore, hélas ! .... Mais, en tout cas, l’ ami vous demeure très fidèle.
Adolphe Couturier
Ελληνική Μετάφραση
Τεράστια ήτανε η απήχηση της «Αμαρυλλίδας» και στις γειτονικές χώρες των Βαλκανίων. Μεταφράστηκε στα βουλγαρικά το 1917, και στα σέρβικά από τον I. Κοβάστεβιτς.
Παραθέτω με συγκίνηση ολόκληρη την προς Δροσίνη επιστολή του Σέρβου, γιατί είναι ένα μνημείο αγάπης, σεβασμού και ακραιφνούς φιλελληνισμού, σε άπταιστα ελληνικά, της εποχής του, διδαγμένα από άξιους δασκάλους, τέλειους κατόχους διαχρονικά, της ελληνικής γλώσσας:.
Εν Χάλκη Ιερά Θεολογική Σχολή τη 1η Αυγούστου 1931»

«Ελλόγιμε Διδάσκαλε κ. κ. Γ. Δροσίνη
Αναγνώσας προ καιρού το Υμέτερον έργον «Αμαρυλλίς» και ευρών αυτό ως έν εκ των θαυμασιωτέρων διηγημάτων, τα οποία παρήγαγε των νεωτέρων ελλήνων συγγραφέων ποιητών η φαντασία, απεφάσισα να μεταφράσω τούτο εις την μητρικήν μου γλώσσαν, τουτέστιν την Σερβικήν.
Όσον αφορά δε την πιστήν απόδοσιν των νοημάτων εν τη μεταφράσει, εστέ βέβαιος ότι απεδόθησαν τούτα καλώς καθ' όσον κατέχω αρκούντως την ελληνικήν γλώσσαν, εκμαθών αυτήν εν τη εν Χάλκη Ιερά Θεολογική Σχολή, ης και το Γυμνάσιον ετελείωσα ήδη.
Της μεταφράσεως περατωθείσης και επιδιορθωθείσης, παρακαλώ όπως επιτρέψητε την έκδοσιν αυτής, η οποία πιστεύω ότι πολύ θα κυκλοφορήση ανά τον Σερβικόν λαόν.
Επί τούτοις ευελπιστών ότι γενήσεται αποδεκτή υφ' Υμών η ταπεινή μου παράκλησις και αναμένων τας σχετικός διατυπώσεις.
Διατελώ μετά σεβασμού και υπολήψεως
Ο θαυμαστής Σας
Ιωάννης Μ. Κοβάστεβιτς

Η συγκινητική ελληνομάθεια, του Σέρβου I. Κοβάστεβιτς επιβεβαιώνει τον εμπρηστικό αφορισμό, που ενίοτε ισχύει, ότι «τα καλλίτερα ελληνικά τα μιλάνε οι μορφωμένοι ξένοι!». Δείχνει επίσης την δεκτικότητα του σερβικού λαού στην ελληνική λογοτεχνία και την παιδεία γενικότερα, άσχετο αν τώρα ορισμένοι παγκοσμιοποιημένοι δήθεν φιλελεύθεροι και δήθεν δημοκράτες, αλλά σαφώς ανιστόρητοι, διαχρονικά ή ιδιοτελώς κινούμενοι υπέρ άλλων κρατών και πολιτικών γραμμών... θελήσανε να πλήξουνε την πατροπαράδοτη ελληνοσερβική φιλία, που τόσο έξοχα είχε διακρίνει τη χρησιμότητά της ο Ελευθέριος Βενιζέλος και παλιότερα ο Ρήγας Βελεστινλής , αλλά και ο ίδιος ο Δροσίνης.
Κι' ο Δροσίνης; Γιατί αυτό είναι το θέμα. Στην συλλογή του «Πύρινη Ρομφαία» (1912-1921) αφιερώνει ένα ποίημα αγάπης και φιλίας, όπου τονίζει παρηγορητικά στους δοκιμαζόμενους Σέρβους: «Θα γυρίσετ’ εσείς οι αποδιωγμένοι, μα τρέμοντας μη χάσετε και πάλι την πατρίδα σας, μια φορά χαμένη».
Θαυμάσια, στιχουργικά, νοηματικά, συμβολικά και προφητικά είναι η εναρκτήρια στροφή του ποιήματος «Στους Σέρβους»:
«Αν η πατρίδα σας σπαράζει τώρα
κάτω από δόντι λύκου κι αϊτού νύχι,
Μέρα θαρθή, που η Νίκη σπαθοφόρα.
Θα τη λυτρώση απ’ την προδότρα Τύχη».

Γνωστή και η θαυμάσια ρήση του Ελευθερίου Βενιζέλου όταν ζητήθηκε από την Ελλάδα να εγκαταλείψει τη σύμμαχο Σερβία: «Η Ελλάς είναι μια πολύ μικρή χώρα, δια να διαπράξει τόσο μεγάλη ατιμία».
Μεγάλη ήτανε η επιτυχία της «Αμαρυλλίδας» και στον έξω ελληνισμό, όπου οι Έλληνες της Διασποράς ρουφούσανε κυριολεκτικά τις γεμάτες αίσθημα σελίδες του βιβλίου.
Με συγκίνηση ο δημοσιογράφος της Εφημερίδας της Κορυτσάς Gazet a Korces Δημήτριος Φάλιος (προφανώς λόγω ονόματος Ορθόδοξος), γράφει σε επιστολή του στον Δροσίνη, στις 22.1.1930, από την Κορυτσά της Αλβανίας, τις ενέργειες που κάνει για την μετάφραση τού έργου, στα αλβανικά και του ζητά γραπτή συναίνεση για την έκδοση του βιβλίου. Του εξηγεί ότι συναντά προβλήματα στην εικονογράφηση, αφού δεν διαθέτουνε εκεί τσιγκογραφεία, ότι υπάρχει δυσκολία στα κλισέ και ότι το έργο θα κυκλοφορήσει σε μικρόν αριθμό ανατύπων. Του ζητά επίσης κάποια τεχνική βοήθεια από την Ελλάδα και πιστεύει, ότι τα προβλήματα θα ξεπεραστούνε τελικά.
Του γράφει τα εξής καταπληκτικά το σωτήριον έτος 1930:

https://www.acheterviagrafr24.com/acheter-du-viagra/ Demetre Falo
Journaliste
Gazet ά Korces
Korea
Albania
Εν Κορυτσά τη 22/1/30

Αξιότιμε Κύριε Δροσίνη,
Χωρίς να έχω την τιμή να σας γνωρίζω, σας γράφω σήμερα για ένα ζήτημα που πρίν από λίγο καιρό έστειλα ένα φίλο μου, τον κ. Μαρτινιάνο, να σας μιλήσει προφορικά: για την μετάφραση της «Αμαρυλλίδος» σας στην αλβανική.
Το έργο σας δεν είναι τελείως άγνωστο στον τόπο μας. Πολλοί, όσοι ξέρουν ελληνικά, το έχουν διαβάσει στο πρωτότυπο. Μα υπάρχουν και πολλοί, οι περισσότεροι , που δεν ξέρουν ελληνικά. Γι’ αυτούς θα ήθελα να μεταφράσω μερικά από τα καλλίτερα ελληνικά λογοτεχνικά έργα, κάνοντας αρχή με την «Αμαρυλλίδα» σας.
Ο κ. Μαρτινιάνος μου έγραψε πόσο πρόθυμα δόσατε την έγκρισή σας γι’ αυτήν τη μετάφραση. Θα ήθελα όμως πολύ να έχω και ένα γράμμα από μέρους σας το οποίον, αν μου επιτρέπετε, να το παραθέσω σαν πρόλογο στη μετάφραση.
Θα σας παρακαλούσα επίσης να μου υποδείξετε εσείς έναν υπότιτλο για να μπη στο εξώφυλλο, εν παρενθέσει, κάτω από τον τίτλο «Αμαρυλλίς», ο οποίος δεν θα λέγει ίσως τίποτε στους αλβανούς που αγνοούν τον Θεόκριτο και τα αρχαία ελληνικά ονόματα.
Έλαβα από τον κ. Μαρτιάνο την Δ’ έκδοση της «Αμαρυλλίδας» με τις εικόνες που είναι παρμένες από την γαλλική μετάφραση. Φοβούμαι όμως ότι θα μας εστοίχιζαν πολύ, διότι εδώ δεν έχουμε τσιγκογραφεία και θα έπρεπε να παραγγείλουμε αλλού τα κλισέ. Εξ άλλου το αναγνωστικό μας κοινό είναι μικρό και το βιβλίο δεν θα κυκλοφορήσει σε μεγάλο αριθμό αντιτύπων. Μήπως θα ήτο δυνατό να μας δανείση το Βιβλιοπωλείο Σιδέρη τα δικά του κλισέ, όταν θ’ αρχίση η εκτύπωση;
Πιστεύω, κ. Δροσίνη, ότι με τις μεταφράσεις αυτές οι Αλβανοί θα γνωρίσουν καλλίτερα την ελληνική ψυχή και ότι αυτό θα συντελέση κάπως στη σύσφιξη των φιλικών σχέσεων των δυο λαών, οι οποίοι έχουν κοινή καταγωγή, κοινές παραδόσεις και κοινά συμφέροντα.
Περιμένοντας γράμμα σας διατελώ
με εξαιρετική εκτίμηση
Δημ. Φάλιος