Είστε εδώ

Η εκπαίδευση των γυναικών - ο ρολος του Σ.Ω.Β. και του Δροσίνη

Η ΕΛΕΝΗ ΒΑΧΑΡΗ ΓΡΑΦΕΙ
Στο χάραμα της Νεότερης Ελλάδας, πρέπει κατά τη γνώμη μου, να μνημονεύσουμε το πρώτο Παρθεναγωγείο που λειτούργησε στην Ακρόπολη των Αθηνών το 1825 και, που έκανε πράξη την έκκληση της Διακήρυξης της Πελοποννησιακής Γερουσίας «Μην αμελήσετε την παιδεία των αγαπητών σας τέκνων, αρρένων και θηλέων».
Όλα τα κείμενα αυτής της περιόδου στιγματίζουν τις προλήψεις των βάρβαρων εθνών, δηλαδή τα οθωμανικά ήθη, που καταδικάζουν τις γυναίκες σε πλήρη υποταγή στις επιθυμίες, ή στις ανάγκες των ανδρών και που τους στερούν τη δυνατότητα να μορφωθούν.
Από την Καποδιστριακή περίοδο λοιπόν ας σημειώσουμε ότι θεσμοθετείται στην Ελλάδα η πρώτη βαθμίδα μόρφωσης για τα κορίτσια ήτοι στοιχειώδη γράμματα, παράλληλα με μία ειδικότερη παιδεία, σε χωριστά σχολεία, σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα. Θα αναφέρω ενδεικτικά ότι το 1829, στην Ερμούπολη της Σύρου, σε αλληλοδιδακτικά σχολεία φοιτούν και κορίτσια, και ότι ένα χρόνο αργότερα έχουμε το πρώτο δευτεροβάθμιο ελληνικό Παρθεναγωγείο.
Η αντίληψη αυτής της εποχής είναι, ότι η γυναίκα πρέπει να εκπαιδεύεται όχι σαν πολίτιδα, με την έννοια της συμμετοχής της στα κοινά, αλλά για να παίξει σωστά τους ρόλους της στην οικογενειακή σφαίρα.
Θα μπορούσαμε επιγραμματικά να τα συνοψίσουμε όλα με την εξής φράση:
«Σύντροφος, μητέρα, θυγατέρα, ή οικοδέσποινα στο σπίτι, η γυναίκα δεν πρέπει να μένει «ολοκληρωτικά αμαθής».
Το νομοθετικό διάταγμα του 1834 προβλέπει, εκτός από τα βασικά μαθήματα, στα μεν αγόρια αγρονομία, κηπουρική και δενδροκομία, στα δε κορίτσια, εργόχειρο, υγιεινή και οικιακή οικονομία.
Ανατρέχοντας στον 19ο δέκατο ένατο αιώνα, πρέπει ακόμη να αναφερθώ στους ιεραποστόλους και ιδιαίτερα στον αμερικανό JΟΗΝ HILL και στη γυναίκα του FRANCES, απεσταλμένους στη χώρα μας από την Επισκοπική Προτεσταντική Εκκλησία της Αμερικής. Από τους ιεραπόστολους λοιπόν έχουμε, νηπιαγωγεία κοριτσιών, δευτεροβάθμια Παρθεναγωγεία, και τις πρώτες δασκάλες, που έχουν παρακολουθήσει ειδικά τμήματα επαγγελματικής εκπαίδευσης.
Το ζεύγος HILL συγκεκριμένα, ίδρυσε στην Αθήνα, το 1831, ανώτερο Παρθεναγωγείο και οικοτροφείο, ένα σημαντικότατο κέντρο γυναικείας εκπαίδευσης. Βέβαια, εύκολα καταλαβαίνουμε ότι σε όλα αυτά τα σχολεία που διευθύνονται από τους ιεραπόστολους, εκτός από τα γράμματα, τα εργόχειρα κ.λ.π., γίνεται και συστηματική ερμηνεία του ευαγγελίου.
Με μια φράση: η γυναικεία εκπαίδευση αυτή την περίοδο βρίσκεται σε ξένα χέρια.
Ήταν ανάγκη λοιπόν να προχωρήσει η στοιχειώδης έστω γυναικεία εκπαίδευση, σε ελληνικά σχολεία. Αυτό απαιτούσε, πρώτον, αίθουσες, αλλά προπαντός περισσότερες δασκάλες. Το γεγονός, κινητοποίησε αποφασιστικά Έλληνες λογίους και παιδαγωγούς. Είναι ενδεικτικό ότι η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, που ιδρύθηκε το 1836, ξεκίνησε τη δημόσια δράση της με την Ίδρυση Παρθεναγωγείου Διδασκαλείου, στην Αθήνα. Ο τομέας της εκπαίδευσης των διδασκαλισσών έγινε γρήγορα το βασικό του έργο.
Γενικά, την περίοδο αυτή μπορούμε να πούμε ότι το κράτος άφησε τη δευτεροβάθμια γυναικεία εκπαίδευση αποκλειστικά στην ιδιωτική πρωτοβουλία, μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, οι υποψήφιες δασκάλες μορφώνονταν στα παρθεναγωγεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, ή αλλιώς «Αρσάκειο», στην Αθήνα, την Κέρκυρα, την Πάτρα, τη Λάρισα και την Ερμούπολη της Σύρου, από το σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο που υπήρχε εκεί.
Στην επαρχία, με νόμο του 1852, απαγορευόταν η συνεκπαίδευση των δύο φύλων στα δημοτικά σχολεία. Υποχρεωτική ήταν μόνο η εκπαίδευση για τα αγόρια. Βέβαια, επιτρεπόταν στις κοινότητες να ιδρύσουν παρθεναγωγεία, αλλά πρώτον αυτό επιβάρυνε οικονομικά τις ίδιες τις κοινότητες, και δεύτερον, τα κορίτσια έπρεπε να διδάσκονται μόνο από δασκάλες. Το αποτέλεσμα εύκολα το καταλαβαίνουμε. Είτε λόγω οικονομικής επιβάρυνσης, είτε λόγω έλλειψης διδασκαλισσών, ελάχιστα Παρθεναγωγεία λειτούργησαν κατά την περίοδο αυτή.
Κρατικό διδασκαλείο υπήρχε μόνο στο Ναύπλιο το οποίο, με δικαιολογία την οικονομική στενότητα, δεν δεχόταν γυναίκες.
Η συμμετοχή του κράτους εντοπίζεται σε κρατικές υποτροφίες, οι οποίες δίνονται σε γυναίκες που θέλουν να σπουδάσουν στο Αρσάκειο, αλλά με την υποχρέωση να δουλέψουν μετά σαν δασκάλες στα δημόσια σχολεία. Συμπεράσματα:
1) Μόνο τα κορίτσια ευπόρων οικογενειών μορφώνονταν, αν σκεφτούμε ότι τα δίδακτρα ήταν 80 δρχ. το μήνα, ενώ ο μισθός Έλληνα διδασκάλου για την 1η τάξη ήταν 100 δρχ. το μήνα.
2) Η εκπαίδευση των κοριτσιών ουσιαστικά παραμένει συγκεντρωμένη στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Για να έχουμε ολοκληρωμένη εικόνα, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι για τους άντρες ευρύτερων στρωμάτων, το σχολικό σύστημα της μέσης βαθμίδας (δηλ. 3 χρόνια ελληνικό και 4 χρόνια γυμνάσιο), παρέχει τη δυνατότητα ένταξής τους στις δημόσιες υπηρεσίες, στα ελεύθερα επαγγέλματα, ακόμα και στο Πανεπιστήμιο. Για τις γυναίκες όλα τα επαγγέλματα είναι κλειστά, με μόνη την εξαίρεση του διδασκαλείου.
Συνοψίζοντας, πρέπει να τονίσουμε ότι σε αυτή την περίοδο, η μόρφωση της γυναίκας είναι διακοσμητική, ένα είδος συμπληρωματικής προίκας και ένα στοιχείο που συντελεί στη διατήρηση της υπόληψης της οικογένειας. Από τη μία μεριά λοιπόν έχουμε τις νέες, με την επιπόλαια και διακοσμητική μόρφωση, από την άλλη, τις προσηλωμένες στην παράδοση της αγράμματης γυναίκας.
Η συνηθέστερη άποψη είναι ότι το γυναικείο μυαλό υστερεί σε σχέση με το ανδρικό, ότι οι γυναίκες διαθέτουν μεν φαντασία και καλή μνήμη αλλά όχι κρίση, ότι έχουν οξυδέρκεια ώστε να αντιλαμβάνονται τις λεπτομέρειες, αλλά δεν διαθέτουν συνθετικές και φιλοσοφικές ικανότητες όπως ο άνδρας.
Το 1879, είναι αναλφάβητοι το 93% των γυναικών και το 69% των ανδρών.

ΜΕΡΟΣ Α'
Οι διπλωματικές εξελίξεις του Ανατολικού ζητήματος, ο ρωσοτουρκικός πόλεμος και η αυξανόμενη κρίση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, δίνουν την ευκαιρία στο ελληνικό κράτος, να συνεργαστεί με τους Έλληνες της Τουρκίας, να ξεκινήσει μία ειρηνική εκπολιτιστική έκφραση, για μια Μεγάλη Ελλάδα.
Παράλληλα, οι δυνατότητες διαβίωσης του μη μουσουλμανικού πληθυσμού, αποτέλεσμα μεταρρυθμίσεων που είχε παραχωρήσει η Πύλη, έχουν δημιουργήσει ευνοϊκές προϋποθέσεις για μια πιο εκτεταμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα των Ελλήνων της Τουρκίας.
Στο πλαίσιο αυτών των συγκυριών, αρχίζει μια έντονη και συστηματική προσπάθεια να ιδρυθούν σχολεία στις διαφιλονικούμενες κυρίως περιοχές, όπως η Μακεδονία, η Θράκη, η Ήπειρος. Ιδρύονται και δραστηριοποιούνται φιλεκπαιδευτικοί και εκπολιτιστικοί σύλλογοι με σκοπό, τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας. Η ελληνική γλώσσα και η εθνική ιδεολογία αποκτούν επείγουσα σημασία. Φορτίζεται η αναγκαιότητα μόρφωσης της ελληνίδας μητέρας και σημαντικός αριθμός διδασκαλισσών του Αρσάκειου τοποθετούνται σε ελληνικές κοινότητες της διασποράς και της οθωμανικής αυτοκρατορίας, ως εθνική συμβολή. Ο αριθμός των παρθεναγωγείων και των μαθητριών αυξάνεται. Ιδρύονται δύο νέα σχολεία, στην Κωνσταντινούπολη το Ζάππειον και στη Σμύρνη, το Ομήρειον, ισότιμα του Αρσάκειου. Το 1845 στη Φιλιππούπολη λειτουργεί το Ζαρίφειο Διδασκαλείο Θηλέων, με τις αρσακειάδες αδελφές Πολύμνια και Μαργίτσα.
Εμφανίζονται οι πρώτες λόγιες γυναίκες- παιδαγωγοί, η Θάλεια, το 1867 στην Αθήνα, η Ευρυδίκη το 1870, η Καλλιόπη Κεχαγιά στην Κωνσταντινούπολη και η Σαπφώ Λεοντιάδα στο Παρθεναγωγείο της Σμύρνης. Νέες, δυναμικές.
Η παράδοση κλονίζεται. Βρισκόμαστε στα τέλη του 1880 και το επάγγελμα της δασκάλας αρχίζει να γίνεται πιο επιθυμητό στα κορίτσια. Αποτελεί τη μόνη διέξοδο για την εξασφάλιση οικονομικών πόρων και την απόκτηση κοινωνικής ανεξαρτησίας. Την εποχή αυτή οι γυναίκες, αν και αποδέχονται την ιδιαιτερότητα της γυναικείας φύσης και εκπαίδευσης, δίνουν τις δικές τους ερμηνείες, υπερασπίζοντας την πνευματική ισότητα του φύλου τους. Στην πράξη, πιο πολύ, κλονίζουν την επικρατούσα παράδοση, μέσα από τη δημόσια παρουσία τους, μέσα από την είσοδό τους στο χώρο των γραμμάτων, της δημοσιογραφίας, και της παιδείας γενικά, τομείς που παραδοσιακά ανήκαν στους άνδρες.
Το Παρθεναγωγείο και το επάγγελμα της παιδαγωγού σαν πεδίο δημόσιας δράσης και έκφρασης, χρησιμοποιείται για την ανύψωση της κοινωνικής θέσης της γυναίκας. Η εμφάνιση της Παρρέν με το γυναικείο φύλλο «Η Εφημερίς των Κυριών», είναι σταθμός, τόσο για την Ελληνίδα, όσο και για το Κράτος.
Δεν θέλω να αναλύσω εδώ την προσωπικότητα της μεγάλης αυτής κυρίας, ωστόσο ο δρόμος για την ίδρυση δημόσιων παρθεναγωγείων, ισότιμων των γυμνασίων των αγοριών, η ίδρυση πρακτικής σχολής για τα «πτωχά κοράσια», όπως λέει και η ίδια, είναι μόνο η αρχή της προσφοράς της. Ζητά το δικαίωμα της ψήφου για τις γυναίκες, ζητά την ελεύθερη πρόσβαση στα Πανεπιστήμια. Οι πύλες του Ελληνικού Πανεπιστημίου όμως θα δεχτούν την πρώτη φοιτήτρια στην Φιλοσοφική Σχολή μόνο το 1890.
To 1891 όμως, έχουμε την πρώτη μας Ελληνίδα Διδάκτορα, την Σεβαστή Καλλισπέρη, από το Πανεπιστήμιο των Παρισίων, η οποία γνώριζε εκτός από την γαλλική γλώσσα, την γαλατική του 17ου και του 18ου αιώνα, την ελληνική φιλολογία, και είχε μελετήσει την γερμανική και την αγγλική φιλολογία, σύμφωνα με το πρόγραμμα σπουδών.
Το 1859 ιδρύεται το Παρθεναγωγείο της Φανερωμένης στην Κύπρο και αξίζει να αναφέρουμε την ιστορία της πρώτης δασκάλας της Κύπρου.
Το νησί βρισκόταν τότε υπό Τουρκική κατοχή. Η Ίδρυση του πρώτου παρθεναγωγείου ενισχύεται οικονομικά από τους αδελφούς Γ. και Αν. Κωνσταντινίδη από την Αθήνα.
«Στις - Κυπριακές Σπουδές - (τόμ. ΙΗ' 1954 σ. ρς-ρνζ) δημοσιεύονται έγγραφα πολύ ενδιαφέροντα, πού αναφέρονται στην ίδρυση του πρώτου Παρθεναγωγείου της Κύπρου του - Παρθεναγωγείου της Φανερωμένης - όπως ωνομάστηκε. Π.χ., υπάρχει ένα γράμμα στο οποίο οι έφοροι των σχολείων της Κύπρου, παρακαλούν τους αδελφούς Γ. και Αν. Κωνσταντινίδη να φροντίσουν να στείλουν στην Κύπρο «αρμοδίαν διδασκάλισσαν εξ Αθηνών ή εκ Σύρου, ήτις να ήναι εφωδιασμένη με δίπλωμα παρά του αρμοδίου παιδευτηρίου, ικανή να διδάξη παν απαιτούμενον εις ευγενών κορασιών ανατροφήν, ήτοι παρά την άλλην διδαχήν και χειροτεχνήματα και την γαλλικήν γλώσσαν». Το γράμμα φέρει ημερομηνίαν 13 Σεπτεμβρίου 1859. Οι αδελφοί Κωνσταντινίδη βρήκαν την: «κυρίαν Ερατώ Καρύκη, νέαν προικισμένην ευφυία τε και παιδεία και όπερ πάντων μέγιστον ήθεσι χρηστοτάτοις. Την ειρημένην, γράφουν, εγνωρίσαμεν μαθητευομένην εν τω Αρσακείω Παρθεναγωγεία και ελαμβάναμεν, επισκεπτόμενοι αυτήν, αείποτε αφορμήν να την θαυμάσωμεν, ένεκα της επιμελείας, προόδου και καλών τρόπων αυτής... Η κυρία Ερατώ ηξιώθη του πτυχίου δευτέρας τάξεως μετά του χαρακτηριστικού «Άριστα».
Στην σειρά των εγγράφων δημοσιεύεται και το συμβόλαιο πού υπεγράφη, και για μεν την σχολική εφορεία υπογράφουν οι αδελφοί Κωνσταντινίδη, για λογαριασμό δε της δασκάλας υπογράφει ο πατέρας της Γεώργιος Καρύκης διότι «η διδάσκαλος κυρία Ερατώ» ήταν ανήλικη!
Ο κατάπλους της πρώτης αυτής δασκάλας στην Κύπρο εορτάστηκε πανηγυρικά. Η ειδοποίηση τοιχοκολλήθηκε στις πόρτες όλων των εκκλησιών και έλεγε: «Την προσεχή Κυριακήν 27 τρέχοντος θέλει γίνει δια τελετής η εγκαθίδρυσις της διδασκαλίσσης κυρίας Ερατούς Καρύκη εις το εν Φανερωμένη Παρθεναγωγείον. Διο προσκαλούνται άπαντες οι πολίται ίνα τιμήσωσιν την τελετήν ταύτην δια της παρουσίας των.
Τη 23 Δεκεμβρίου 1859 Λευκωσία
Εκ της Επιτροπής Σχολείων»
* * *
Κλείνοντας την σύντομη μου αναφορά στον 19ο αιώνα, αναφέρω λίγα στοιχεία για την προσφορά των Αρσακειάδων δασκαλισσών στα Βαλκάνια, στην Αίγυπτο στην Ιερουσαλήμ και στην Μικρά Ασία.
Ιδρύονται Παρθεναγωγεία στη Βουλγαρία, στη Βάρνα το 1863, στη Σόφια το 1901, στη Βόρειο Ήπειρο, στην Κορυτσά το 1845 με δασκάλα την Αικατερίνη Κουντουριώτη, στο Αργυρόκαστρο το 1861 και στο Κεστοράτι το 1869. Το 1875 ιδρύεται το παρθεναγωγείο του Δουβλίνου, το 1878 της Δρόβιανης, με εισφορές του Κωνσταντίνου Ζάππα, της Πρεμετής το 1882, με 300 λίρες Τουρκίας και ακόμα από τον Ζάππα το παρθεναγωγείο του Λάμποβου το 1878. Το 1873 αποκτούν σχολεία το Δυρράχιο, η Μοσχόπολη.
Στη Ρουμανία τα παρθεναγωγεία ανοίγουν τις πόρτες τους το ένα μετά το άλλο: το 1870 στο Βουκουρέστι, στη Βραΐλα το 1872, στο Γαλάζιο το 1864 και στην Κωνστάντζα το 1868. Όλα με Αρσακειάδες δασκάλες λειτουργούν.
Από το 1827 έχουμε παρθεναγωγεία υπαγόμενα στο πατριαρχείο Αλεξανδρείας. Οι δασκάλες που δίδαξαν στην Ταρσό, στα Άδανα, στη Δαμασκό, στη Τεργέστη δεν δίδαξαν μόνο την ελληνική γλώσσα, αλλά ανάπτυξαν πατριωτική και πολιτιστική δράση.
Στο Χαλέπι της Συρίας, η Τριανταφυλλιά Αγαπητού, δίδαξε 350 ελληνόπουλα και τους δασκάλους τους. Τους έμαθε ελληνικά τραγούδια και με την καθοδήγησή της έφτιαξαν ελληνικές φορεσιές και διοργάνωσαν σχολικές εορτές με ελληνικό χρώμα και αίσθημα.

ΜΕΡΟΣ Β'
20ος αιώνας
Στη Ρωσία, στην Οδυσσό έχουμε το Ροδοκανάκειο Παρθεναγωγείο, στην Αίγυπτο, στην Αλεξάνδρεια έχουμε το Αβερώφειο, το οποίο αναγνωρίζεται από το ελληνικό κράτος το 1924, το Μπενάκειο ορφανοτροφείο θηλέων και την Τοσιτσαία Σχολή που ιδρύθηκε από τον Τοσίτσα λίγο αργότερα.
Ακόμα, λειτουργεί το Αχιλλοπούλειο Παρθεναγωγείο στο Κάϊρο και άλλα στα Ιεροσόλυμα. Το 1902 το Πατριαρχείο συντηρούσε 85 εκπαιδευτήρια αρρένων και θηλέων σε 83 πόλεις και χωριά με πληθυσμό 49.000 ορθοδόξους, στη Μέση Ανατολή. Τα 20 ήταν παρθεναγωγεία με 1563 μαθήτριες. Σε όλα τα ανωτέρω διδασκαλεία δίδαξαν Αρσακειάδες όπως η Αικατερίνη Χριστοδούλου, η Ευτέρπη Κρητικίδου, η Ελένη Παρασκευά από την Κύπρο, η Φωτεινή Παπαϊωάννου Μαυρομιχάλη - αριστούχος Αρσακειάς - και άλλες πολλές ανώνυμες. Τις αναφέρω γιατί οι δασκάλες αυτές ήταν ηρωίδες, για πολλούς λόγους. Κάθε δασκάλα είχε 60 και πλέον μαθήτριες. Σε πολλά μέρη όπως στην Ιερουσαλήμ η δασκάλα ήταν υπεύθυνη για τις μαθήτριές της και για το νηπιαγωγείο. Όταν οι Τούρκοι έκλεισαν τα σχολεία, το διδακτικό προσωπικό εξορίστηκε. Η Φ. Μαυρομιχάλη πέθανε το 1948 ως μοναχή στη Μονή Καλογραιών της Βηθανίας.
Με την είσοδο στον 20ο αιώνα έχουμε τη δραστηριοποίηση του Συλλόγου προς διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων. Ας δούμε τι αντιπροσώπευε αυτός ο Σύλλογος, πού συνεχίζει και σήμερα να προσφέρει. Η ίδρυσή του έγινε τον Μάιο του 1899, από τον Δημήτριο Βικέλα, έναν άνθρωπο που πίστευε ότι κάθε Έλληνας πρέπει να βοηθήσει τον τόπο μας με τον τρόπο που μπορεί και με τα μέσα που διαθέτει. Ο ίδιος διέθεσε όλη του την περιουσία για το έργο που ξεκίνησε.
Το ιδιόκτητο κτίριο όπου στεγάστηκε αρχικώς ο Σ.Ω.Β. (Ακαδημίας 48) ήταν δίπατο. Μετά έγινε πολυόροφο και σήμερα στεγάζεται σε άλλο ιδιόκτητο κτίριο στους Αμπελόκηπους. Πρωταρχικός στόχος ήταν η έκδοση βιβλίων. Ο Σύλλογος εκδίδει βιβλία ακόμα και σήμερα, γι’ αυτό θα περιοριστώ μόνο στα πρώτα 50 χρόνια του. Πολλές σειρές βιβλίων του, είδαν το φως της δημοσιότητας: Κόκκινη σειρά με 100 βιβλία, Πράσινη σειρά, Εθνικά Δημοσιεύματα, Εκδόσεις Μουσικού Λαογραφικού αρχείου, Ιστορική και Λαογραφική Βιβλιοθήκη κ.ά. Βιβλία που είχαν θέματα καθημερινά από συγγραφείς επώνυμους, έλληνες και ξένους, σε τιμή χαμηλή, πολλές φορές κάτω του κόστους.
Ο Σύλλογος συνεργάστηκε στενά με την πολιτεία. Αναφέρω μερικές περιπτώσεις: Οι δημόσιοι λειτουργοί προωθούσαν τα βιβλία του Συλλόγου στα σχολεία, οι ταμίες του κράτους εργάστηκαν για τη διάδοση και την είσπραξη των χρημάτων από τα βιβλία. Το Υπουργείο Ναυτιλίας, το 1900, αγόραζε δέκα δωδεκάδες αντίτυπα κάθε νέου βιβλίου, η Εθνική Τράπεζα, η Διεύθυνση Σιδηροδρόμων Αττικής και Θεσσαλίας, και ο Ηγεμόνας της Σάμου, προωθούσαν την πώληση των βιβλίων. Ο Σύλλογος είχε δίκτυο σε όλο τον ελληνισμό. Πολλά βιβλία του έφτασαν τα 156.000 αντίτυπα.
Να μην επεκταθώ περισσότερο. Νομίζω ότι καταλαβαίνουμε όλοι σαφώς τι έργο επιτελούσε ο Σύλλογος στον μορφωτικό τομέα και βλέπουμε καθαρά τη φροντίδα του για τη γυναικεία παρουσία στα γράμματα. Απλώς σας διαβάσω μερικούς τίτλους βιβλίων και τα ονόματα των γυναικών:
«Χώραι και λαοί της Ευρώπης», Γ. Σωτηριάδου, «Η Αγωγή», Ε. Σπένσερ, «Αι γυναίκαι στη Λαογραφία», Σ. Κυριακίδου, «Παιδιαί», Δ. Μιχαηλίδου, «Η μητέρα, το παιδί», Ζ. Φράγκου. «Η τέχνη της ομιλίας», Ε. Αποστολίδου, κ.λ.π.
Φτάνοντας στο τελευταίο μέρος αυτής της διαδρομής, θα επεκταθώ στην προσφορά του Συλλόγου στις γυναίκες. Αναφέραμε ήδη μερικούς τίτλους βιβλίων που υπογράφονται από φωτισμένες γυναίκες, υπάρχουν όμως πολλά ακόμα που εκδόθηκαν, είτε με ψευδώνυμο, είτε μόνο με τα αρχικά των ονομάτων τους.
Από τις 31 Μαρτίου μέχρι τις 4 Απριλίου του 1904, οργανώθηκε από τον Σ.Ω.Β. το πρώτο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Συνέδριο στην Αθήνα, με εμπνευστή και υπεύθυνο τον Γεώργιο Δροσίνη, Γραμματέα και ψυχή του Σ.Ω.Β. Συνεργάστηκαν ο Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσού και ο Σύλλογος προς Διάδοση Ελληνικών Γραμμάτων. Στο εκπαιδευτικό αυτό συνέδριο συζητήθηκαν θέματα και πάρθηκαν αποφάσεις για νηπιαγωγεία κοριτσιών και για την εκπαίδευση και την αγωγή των γυναικών. Το πνεύμα του Συνεδρίου ήταν εναρμονισμένο με τα λόγια του Πλάτωνα: «Ο Πλάτων συνιστά να παιδευθώσιν όχι μόνον τα άρρενα, αλλά και τα θήλεα, όπως ημίσειαν πόλιν αντί διπλασίαν έχωμεν, θα ηδύνατο τις να προσθέσει ότι άνευ αγωγής της γυναικός όχι ήμισυ έθνος, αλλ’ ουδέν έθνος έχομεν».
Οι στόχοι του Συνεδρίου ήταν: Γυναικεία Αγωγή Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση, Μεταρρύθμιση του προγράμματος των Παρθεναγωγείων.
Έλαβαν μέρος, εκτός από τον Γ. Δροσίνη, η Καλλιόπη Κεχαγιά, η Αικατερίνη Λασκαρίδου, η Ελένη Μπουκουβάλα, η Καλλιρόη Παρρέν, η Ελένη Χρήστου, και άλλοι πολλοί καθηγητές.
Ο Γ. Δροσίνης το 1904 δημοσίευσε τα πρακτικά του συνεδρίου στο περιοδικό Εθνική Αγωγή, το οποίο εξέδιδε ο ίδιος.
Στο ίδιο περιοδικό διαβάζουμε την ίδρυση, στο Μεσολόγγι, του Συλλόγου Κυριών «Η ΗΩΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ», πρόεδρος του οποίου ήταν η Πηνελόπη Δροσίνη.
Το Μάιο του 1924, στο κτίριο του Συλλόγου έγινε σειρά μαθημάτων και ομιλιών, με σκοπό τη μόρφωση της Ελληνίδας μητέρας. Τα μαθήματα είχαν εξαιρετική επιτυχία και τον επόμενο χρόνο εγκαινιάστηκαν μαθήματα για κυρίες και δεσποινίδες. Το πρόγραμμα ομιλιών καταρτιζόταν από το Προεδρείο του Συλλόγου, μέλος του οποίου ήταν ο Δροσίνης. Ειδικά για την περίοδο 1927-1928 υπεύθυνοι ήταν αποκλειστικά ο Δροσίνης και η Ζωή Φράγκου και βέβαια η ευθύνη βάραινε τον Ποιητή.
Ο σκοπός ήταν η προπαρασκευή της γυναίκας για την πληρέστερη εκπλήρωση του προορισμού της ως οικογενειακού και κοινωνικού παράγοντα. Τα θέματα αναφέρονταν στην Υγιεινή, στη Ψυχολογία, στην Παιδαγωγική. Οι καθηγητές διάβαζαν λογοτεχνικά βιβλία ξένων και Ελλήνων συγγραφέων, παρέδιδαν μαθήματα κοσμητικής, ζωγραφικής και πλαστικής. Ομιλητές ήταν καθηγηταί όπως η Ζωή Φράγκου (απόφοιτος Πανεπιστημίου της Ζυρίχης), ο Απόστολος Δοξιάδης, ο Μ. Μωϋσίδης, ο Ιωάννης Χρυσάφης, ο Στίλπων Κυριακίδης (Διευθυντής του Λαογραφικού Αρχείου του Συλλόγου προς διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων).
Για την ανάπτυξη των προσωπικών δεξιοτήτων και για την καθοδήγηση στην διαρρύθμιση, και τον καλλωπισμό του σπιτιού και στην αισθητική μόρφωση των παιδιών, γίνονταν ομιλίες από τη ζωγράφο Ελπίδα Δ. Μπισκίνη.·
Το 1926 - 1927 συνεχίζονται τα φροντιστήρια με νέους ομιλητές. Την ιατρό Άννα Κατσίγρα, με θέματα γύρω από το «Φύλο της γυναίκας» και την Ελμίνα Παντελάκη «Περί της οικογένειας ως κοινωνικού παράγοντα». Οι γυναίκες ανταποκρίνονται στο κάλεσμα. Η αίθουσα των 200 θέσεων είναι μικρή και πολύ γρήγορα δημιουργούνται δύο τμήματα.
Το 1929 δημιουργούνται νέες σειρές για μαθήτριες και εργαζόμενες νέες. Το 1930, ο Σύλλογος, με έξοδά του, στέλνει την Ζωή Φράγκου στη Λιέγη, για να παρακολουθήσει το Congrès International d’ Education Familiale (Διεθνές συνέδριο της Οικογενειακής Αγωγής), που απευθύνεται σε γυναίκες.
Το 1933-1934, εκτός από τις ομιλίες και τα μαθήματα λειτουργεί Αναγνωστήριο και Φροντιστήριο. Μέσα στον ίδιο χρόνο προστίθονται ώρες «Συμβουλευτικής αγωγής για γονείς».
Το 1935 αρχίζει νέα σειρά πρωινών συγκεντρώσεων. Ο αριθμός των γυναικών αυξάνεται συνεχώς, και τα μαθήματα το ίδιο.
To 1936, εκτός από τις σειρές πρωινών και απογευματινών μαθημάτων, προστέθηκαν συγκεντρώσεις γονέων, (μητέρων μετά των συζύγων τους), με θέματα την υγιεινή και την ανατροφή των παιδιών τους.
Στις 19 Ιουλίου 1937, με εισήγηση της Ζωής Φράγκου και με συμβούλους τον Απόστολο Δοξιάδη και τον Κωνσταντίνο Τσάτο, το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου αποφασίζει τη λειτουργία Κέντρου Γυναικείας Μόρφωσης, με τη σύμπραξη του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.
Όμως οι γυναίκες είναι ακόμα κοντά στο σπίτι. Ο πόλεμος, δυστυχώς, με τα αποτελέσματά του, δεν θα αργήσει να έρθει. Θα αλλάξει πολλά στη θέση της γυναίκας και στην μόρφωση των Ελλήνων.