Είστε εδώ

Η Ποιητική Συλλογή του Δροσίνη "Πύρινη Ρομφαία" 1912 - 1921

Η συλλογή εκδόθηκε το 1921 από τον εκδοτικό οίκο Σιδέρη (αποκλειστικό εκδότη του Δροσίνη) και περιλαμβάνει ποιήματα της περιόδου 1912-1921. Τον τίτλο της τον είχε εμπνευστεί από μια λαϊκή βυζαντινή παράδοση σύμφωνα με την οποία η πόλη θα σωζόταν από άγγελο Κυρίου που «καταβάς φέρων ρομφαίαν, παραδώσει αυτήν και την βασιλείαν ανωνύμω ανδρί και ερεί αυτώ: - Λάβε την ρομφαίαν ταύτην και εκδίκησον τον λαόν Κυρίου-». (Όπως την αναφέρει ο Δούκας).
Η Ιστορία βέβαια δεν δικαίωσε την παράδοση και η Πόλη «εάλω». Όμως η Ελλάδα, τα χρόνια που γράφεται η συλλογή αυτή, ζει, στιγμές ανόρθωσης και εθνικής υπερηφάνειας. Μετά τους νικηφόρους βαλκανικούς πολέμους και τα οφέλη, που προέκυψαν από αυτούς, η συμμετοχή της στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο την έχει καταστήσει την Ελλάδα των πέντε θαλασσών και των δύο ηπείρων. Η εγκατάσταση ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη και η επιτυχής προέλαση του ελληνικού στρατού στα βάθη της Μικράς Ασίας δικαιολογούν την αισιοδοξία και εθνική ανάταση που εκφράζει σ’ αυτό το έργο του ο Δροσίνης. Βέβαια, ένα χρόνο μετά, η συντριβή του στρατού μας και η καταστροφή της Σμύρνης, θα πνίξουν όλη αυτή τη χαρά στο θρήνο, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.
Ο τίτλος της συλλογής αυτής είναι ποιητικά ηρωικός και στις στενάχωρες μέρες που περνάμε ως έθνος, όλοι έχουμε ανάγκη να αντλήσουμε δύναμη από μια πύρινη ρομφαία.
Η συλλογή αυτή των 38 ποιημάτων με περιεχόμενο εθνικό και επικό, περιλαμβάνει ποιήματα που σχεδόν στο σύνολό τους αποτελούν την ποιητική απόδοση ιστορικών γεγονότων. Ο Γ. Δροσίνης εμπνέεται από την ιστορία. Και όχι μόνο από τα σημαντικά και καθοριστικά για την πορεία του ένθους μας συμβάντα αλλά και από τις μικρές και ασήμαντες στιγμές. Η συλλογή αναπτύσσεται σε μια χρονική αλληλουχία καθώς το πρώτο ποίημα αναφέρεται στον Βασίλειο τον Βουλγαροκτόνο και το τελευταίο στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στη νίκη των δυνάμεών της Αντάντ. Τα επτά πρώτα ποιήματα είναι αφιερωμένα στο Βυζάντιο και από αυτά τα τέσσερα στο γεγονός της Άλωσης. Ακολουθούν αυτά που αναφέρονται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και στα δεινά, τις απογοητεύσεις, τις προδοσίες που υπέστη ο λαός μας («Γιάννενα», «Ο ύπνος του προδότη»), συνεχίζουν τα σχετικά με την επανάσταση του 1821 και τις ηρωικές στιγμές της («Το τάμα του Κανάρη», «Ξύπνημα», «Ο θάνατος του Μπάυρον», «Του Φαβιέρου εξακόσιοι»), παρεμβάλλονται κάποια που έχουν θέματά τους γενικά τον πόλεμο ως γεγονός - αυτόν τον πόλεμο όμως που αποτελεί τη μόνη λύση για την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων και της αξιοπρέπειας ενός λαού - και τη στάση των ανθρώπων απέναντι σ’ αυτό το γεγονός («Δυο παλικάρια», «Της φτώχιας τα άλογα», «Όμως το κύμα», «Του χάρου το χωράφι»). τα περισσότερα τέλος αναφέρονται στην συμμετοχή της Ελλάδος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις πολιτικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην πατρίδα μας τους χρόνους εκείνους («Στους Βουλγάρους»), που έγραψε ο Δροσίνης για να στιγματίσει την επίθεση των Βουλγάρων εναντίον της Σερβίας το 1915, «Ασυχώρετος», που, όπως σημειώνει ο ίδιος ο ποιητής στα «Σκόρπια Φύλλα της Ζωής μου» (Σ.Φ.Ζ.), «γράφτηκε μετά την ωμή άρνηση του βασιλιά Κωνσταντίνου να βοηθήσει τη Σερβία εναντίον των Βουλγάρων». «Στους Σέρβους», σαν παρηγοριά στον βασανισμένο αυτό λαό. «Το ξεκίνημα», με το οποίο χαιρετίζει το κίνημα του Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη τον Αύγουστο του 1916. ο γνωστός σε όλους μας «Ύμνος των προγόνων» «Εσείς που πρωτοσπείρατε της λευτεριάς το σπόρο, λαχταρισμένο δώρο στη σκλαβωμένη γη». και τέλος «Στη Γαλλία» για το οποίο ο Δροσίνης στα «Σκόρπια Φύλλα της Ζωής μου» (Σ.Φ.Ζ.), παρέχει την πληροφορία: «Όταν η Γαλλία βγήκε νικήτρια από τον ευρωπαϊκό πόλεμο του 1914-1918, τη χαιρέτησα τη μέρα της εθνικής εορτής της σαν σκλάβος προσκυνητής μ’ ένα οχτάστηλο ψαλμό». Είναι το τελευταίο ποίημα της συλλογής. Υπάρχουν και κάποια που δεν εντάσσονται σ’ αυτές τις τρεις ενότητες όπως «Ο Ναπολέων» και «Στα εκατό χρόνια του Ναπολέοντος, 1821- 1921», αφιερωμένα στη μνήμη του μεγάλου Γάλλου στρατηλάτη και το «Ποιητής και στρατιώτης», απόδοση στα ελληνικά, μέρους ενός εκτεταμένου ποιήματος του Βέλγου ποιητή Εμίλ Βεράρεν, αφιερωμένου στη μνήμη του Άγγλου ποιητή Ρούπερτ Μπρούκ, ο οποίος, καθώς το καράβι στο οποίο υπηρετούσε κατευθυνόταν στα Δαρδανέλια, πέθανε και τάφηκε στη Σκύρο, σ’ ένα ερημικό της ακρογιάλι (23 Απριλίου 1915). Στον ποιητή αυτόν ο Δροσίνης αναφέρεται και σε άλλα δημοσιεύματά του.
Είκοσι ένα από τα ποιήματα της συλλογής έχουν τη μορφή σονέτου. (δύο τετράστιχες – δύο τρίστιχες στροφές), αγαπημένη φόρμα του ποιητή. Άλλα, αποτελούνται από δύο ή τέσσερις τετράστιχες στροφές και κάποια καταλαμβάνουν μεγαλύτερη έκταση, σαν μικρές μπαλάντες. Η ομοιοκαταληξία είναι συνήθως πλεκτή (1ος με 3ο , 2ος με 4ο στίχο), δεν παρατηρείται όμως σε όλα τα ποιήματα, οπότε έχουμε στίχο ελεύθερο.
Ιδιαίτερα είναι εκείνα τα ποιήματα που αναφέρονται στο Βυζάντιο. Το πρώτο της συλλογής, ένα σονέτο με τίτλο «Τρομάρα της γενιάς σας», με θέμα, όπως ήδη αναφέρθηκε, τον Βασίλειο τον Βουλγαροκτόνο. Ο τελευταίος στίχος του ποιήματος επαναλαμβάνει τον τίτλο, αλλά προσθέτει και την επεξήγηση «Τρομάρα της γενιάς σας ο Βουλγαροκτόνος». Με τρόπο δηλαδή άμεσο και δυναμικό υπενθυμίζει στους Βουλγάρους την εκδίκηση που είχε πάρει ο βυζαντινός αυτοκράτορας για τα δεινά που είχαν προκαλέσει οι πρόγονοί τους στο έθνος μας. Στο ποίημα με τον τίτλον «Της Αγίας Θεοδοσίας» εκμεταλλεύεται ποιητικά την πληροφορία ότι «έτυχε εν τη φοβερά ταύτη ημέρα της συντελείας της Πόλεως να εορτάζεται και να πανηγυρίζεται η μνήμη της οσιομάρτυρος Θεοδοσίας. Όθεν εφ’ εσπέρας μεν πολλοί και πολλά είχον διανυκτερεύσει εν τη σορώ της οσίας, το δε πρωί… έτι πλείονες απήρχοντο εις προσκύνησιν μετά των γυναικών αυτών… ότε αίφνης συνελήφθησαν υπό των πολεμίων», όπως γράφει ο Παπαρρηγόπουλος στην «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», και όπως μεταπλάθει ποιητικά ο Δροσίνης. Με το σονέτο «Διπλή κρίση», αναφέρεται στην παράδοση που θέλει τον Μωάμεθ τον Πορθητή να τιμωρεί με θάνατο τον στρατιώτη του που αποκεφάλισε τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Αλλά και δυο ακόμη γνωστές παραδόσεις τον εμπνέουν στα ποιήματα «Δικέφαλος» και «Η Αγία Τράπεζα».
Στα ποιήματα είναι διάχυτη η αγάπη του Δροσίνη για την πατρίδα, που για χάρη της πιστεύει, ότι αξίζει κάθε θυσία. Άλλωστε κι ο ίδιος από το δικό του μετερίζι έδινε την καθημερινή μάχη γι’ αυτό που πίστευε ότι είναι χρέος κάθε πολίτη, να υπηρετεί με συνέπεια και ευθύνη το κοινωνικό σύνολο, την πατρίδα.
Τη σύντομη αναφορά μου στο έργο αυτό του ποιητή θα μου επιτρέψετε να την κλείσω με την κρίση του Τέλου Άγρα: «μεγάλη σειρά πατριωτικών ποιημάτων που τα έγραψε ο Δροσίνης τον καιρό του Ευρωπαϊκού πολέμου και τα εσύναξε κατόπιν σε αυτοτελές βιβλίο με τον τίτλο - Πύρινη Ρομφαία - φανερώνουν τον πατριώτη, μιλούν ζωντανά για ένα ιδανικό που κατάβαθα το πιστεύει. Είναι τα τελευταία ελληνικά πατριωτικά ποιήματα. Από τότε δεν εγγράφθηκαν πια άλλα».

Μάγδα Μαλακτάρη-Παπακώστα
δρ. Νέας Ελληνικής Φιλολογίας