Είστε εδώ

Οι Γάλλοι λογοτέχνες γράφουν

Στο περιοδικό «Le Feu» (Μάιος 1930), ο διακεκριμένος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Montpellier, Louis Roussel, που τόσα πρόσφερε στην διάδοση της νεοελληνικής λογοτεχνίας στην Γαλλία, μεταφράζει στα γαλλικά, εκλεκτά αποσπάσματα από τα έργα του Δροσίνη, και μάλιστα σε συνέχειες, χαρακτηρίζοντάς τον ντελικάτο ποιητή, αληθινά Αττικό, σε χάρη και κομψότητα. Να σημειώσουμε ότι μετέφρασε τριάντα πέντε ποιήματα σε ελεύθερο στίχο και ένα με ρίμα.
Ο περίφημος ελληνιστής Hubert Pernot, του Πανεπιστημίου της Σορβόνης στο Παρίσι, ο οποίος μετέφρασε αρκετά ποιήματα του Δροσίνη, που βρίσκονται σε ανθολογία νεοελληνικής ποίησης - εκδόσεις Gamier- με τον τίτλο «LA GRECE ACTUELLE DANS SES POÊTES», με το επιστημονικό του κύρος συνέτεινε στην καθιέρωση και διάδοση του έργου του ποιητή, στη Γαλλία, όπως έκανε με τον Κωστή Παλαμά, τον Άγγελο Σικελιανό και άλλους ποιητές μας.
Με τον μεγάλο Γάλλο ελληνιστή Hubert Pernot, ψυχοπαίδι κι αγαπημένος μαθητής του Γιάννη Ψυχάρη, ο Δροσίνης είχε στενή επικοινωνία «κατά τα έτη 1917 ως 1923» και πολλά γράμματά του είχε κρατήσει ως κειμήλια και θυμητάρια της γνωριμίας τους, στους χαρτοφύλακές του.
Ο Γ. Δροσίνης γράφει στο ημερολόγιό του πληροφοριακά, στις 1.1.1946 για τον Hubert Pernot ότι: «Πολλές φορές μου ζητούσε εξήγηση για γλωσσικές απορίες ή για το νόημα στίχων μου και ήθελε να τον βοηθήσω για την Ανθολογία Νεοελληνικών Ποιημάτων, που λογάριαζε να εκδώση και για πολλά άλλα ζητήματα. Θυμούμαι τώρα την πρώτη γνωριμία μαζί του, όταν είχε πάη στη Χιό να φωνογραφήση χιώτικα τραγούδια με τον πρωτόγονο κυλινδρικό και χειροκίνητο φωνογράφο του. Ήρθε στο σπίτι μου ένα βραδινό και θέλησε να του τραγουδήσωμεν για να φωνογραφήση τα τραγούδια μας. Ήταν εκεί ο Παλαμάς ο Σουρής κι εγώ. Δε θυμούμαι τι τραγούδησαν οι δυο άλλοι. Εγώ θυμήθηκα ένα Ζαγοριανό τραγούδι του αγωγιάτη Σιώρου, που το άκουσα από το κρεβάτι μου ξημερώματα, όταν κατέβαινε το καλντερίμι προς το Χορευτό από τη Ζαγορά, σέρνοντας το ζώο του:

Άντρας σου με φοβερίζει,
το σκυλί σου με γαυγίζει
ώχ, ώχ, ώχ! για το Θεό.

Το σκυλί σου θέλει φόλα
Κι’ άντρας σου θέλει πιστόλα.
Ώχ, ώχ! έβγα να σε ιδώ»

«Άπαντα» τόμος 11ος σελ. 315.

Ο Michel L’ Héritier (agrégé de l’ Univercité) θεωρεί τον Δροσίνη εξέχοντα ποιητή της χώρας του, που έπαιξε μεγάλο ρόλο στην εξέλιξη της νεοελληνικής ποίησης ως μέλος της νέας Αθηναϊκής σχολής μαζί με τον Κωστή Παλαμά και τον Νικόλαο Καμπά.
Ο Δροσίνης ήτανε λάτρης των Συμβολιστών και των Παρνασσικών, ιδιαίτερα δε των Γάλλων Joseph Maria de Heredia, René - Sully Prudhomme, François Coppée (Académicien 1842-1908. Peintre prosaique de la vie petit people), Charles Leconte de Lisle και του Βέλγου Emile Verhaeren. Όλοι επηρεάσανε βαθειά μια δημιουργική περίοδο του έργου του και συντελέσανε σ' αυτή την ιδανική σύζευξη των ποιημάτων των Γάλλων λυρικών με του Έλληνα ομότεχνού τους, σ’ αυτούς τους μουσικούς στίχους. Ο Δροσίνης απέκτησε στενή καλλιτεχνική σύνδεση με τη σημαντική αυτή σχολή και την τεχνοτροπία των Παρνασσικών. Προφανώς διατηρούσε επαφές με αυτούς, γι’ αυτό γράφει στα «Σκόρπια φύλλα της Ζωής μου» (τόμος Δ', σ.108):
«Και τους τρεις κορυφαίους Παρνασσικούς, από τότε που τύπωσα τους «Ιστούς Αράχνης» μου τους πρωτοπαρουσίασε στις καλλιτεχνικές εκδόσεις του Lemerre, ο Λάμπρος Κορομηλάς. Σε μεγάλο σχήμα μάλιστα, με συναδελφικές αφιερώσεις έχω χαρισμένα από τον Leconte de Lisle το «L’ Apollonide» και από τον Coppée το “L’ exil”. Το γράμμα που έλαβα από τον Coppée, όταν του έστειλα τους «Ιστούς Αράχνης» με τους στίχους του για πρόλογο, το χάρηκα σαν τιμητικό δίπλωμα. Το τύπωσα στο Δελτίον της Εστίας και το κρέμασα κορνιζαρισμένο στην κάμαρά μου!».
Οι εκμυστηρεύσεις αυτές του Δροσίνη δείχνουνε πόσο είχε μελετήσει το έργο των ποιητών, αλλά και πόσο μεγάλη εκτίμηση έτρεφαν γι’ αυτόν οι κορυφαίοι ποιητές Coppée και Leconte de Lisle, αφού του αφιέρωσαν τα βιβλία τους. Μια ακόμη αναγνώριση του Δροσίνη στη Γαλλία, αποτελεί επίσης το γεγονός ότι είχε, με προσωπική αφιέρωση προς αυτόν, τη «Mireille», του μεγάλου Frederic Mistral (γεννήθηκε το 1930 στην επαρχία Bouches du Rhône au Maillane, πέθανε το 1914) και το «Grand Раn» του Georges Clemenceau (γεννήθηκε το 1841 Moilleron en Pareds, πέθανε το 1929, πολιτικός).
Ο Γάλλος καθηγητής Clément, διακεκριμένος κριτικός, και μεταφραστής του Παλαμά, έγραψε για την ποιητική συλλογή του Γ. Δροσίνη «Θα βραδυάζη» (1915- 1922): «Η συλλογή αυτή, είναι για μένα το ομορφότερο λουλούδι από τα έργα του Δροσίνη. Αν και η γενική έκφραση είναι μία, κάθε ποίημα αποκαλύπτει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα δικό του και ο αναγνώστης αιχμαλωτίζεται από το εξακολουθητικό ξετύλιγμα των εικόνων, του ενός ποιήματος μετά το άλλο».
Δύο μεγάλοι Γάλλοι ποιητές, κάπως διαφορετικοί, μοντέρνοι για την εποχή τους με άλλη τεχνοτροπία και διαφορετικά «πιστεύω», αποφανθήκανε εγκωμιαστικά επίσης για την ποιητική τέχνη του ηλικιωμένου ερημίτη της Κηφισιάς, του μεγαλύτερού τους στα χρόνια Γεώργιου Δροσίνη. Ο Paul Claudel (1868, Διπλωμάτης, συγγραφέας και Ακαδημαϊκός) και o Paul Elyar (γεννήθηκε το 1895 και πέθανε το 1946, σουρεαλιστής ποιητής). Οι μαρτυρίες τους σώζονται στο πολύτιμο βιβλίο «Ο ποιητής και η Μνήμη», της μούσας του Δροσίνη Καίτης Βιθυνού - Μάνου, που ευλαβικά συγκέντρωσε μνήμες, από πολύ προσωπικές στιγμές της ζωής του ευαίσθητου, αισθαντικού ποιητή. Το αξιοσημείωτο είναι ότι ο Δροσίνης παρά τα γερατειά του, ως γνήσιος Ευρωπαίος παρακολουθούσε στενά τα λογοτεχνικά πράγματα της Ευρώπης. Είχε μεταφράσει μερικά ποιήματα του Claudel και δύο του Elyar. Τα είχε εμπιστευθεί στην εν λόγω φίλη, που τους τα παρέδωσε η ίδια όταν πήγε στο Παρίσι.
Ο Claudel, δέχτηκε την Καίτη Μάνου στο εξοχικό του σπίτι καθισμένος σε μια βαθειά πολυθρόνα με αυτά τα θαυμαστά για την ελληνική φύση λόγια:
- «Μου φέρνετε ένα μήνυμα απ’ το θαλασσί ουρανό σας και την θάλασσά σας, που λάμπει».
Η Καίτη Μάνου του παρέδωσε την επιστολή του ποιητή κι εκείνος άνοιξε το γράμμα συγκινημένος, διάβασε προσεκτικά το κείμενο και είπε:
- «Με συγκινεί. Γνωρίζω αρκετά καλά τον Δροσίνη. Είναι ένας πραγματικός ποιητής».
Μετά, της ζήτησε να του απαγγείλει στίχους του Δροσίνη στα ελληνικά, για να ακούσει τη μουσική του στίχου, τον ρυθμό. Ξεχώρισε τον 'Ύμνο των Προγόνων".
- «Αισθάνομαι ότι τραγουδάει μια ραψωδία».
Και όντως η ποίηση του Δροσίνη είναι ψαλμός και μουσική μαζί. Είναι μια κληρονομιά από τη μελέτη των δημοτικών μας τραγουδιών, που ο Δροσίνης κατείχε στην εντέλεια.
Ο Claudel, είχε πιάσει την πεμπτουσία της Δροσίνειας ποίησης, γι’ αυτό ζήτησε ν’ ακούσει την απαγγελία των ποιημάτων στα ελληνικά. Το ρυθμό, τη μουσικότητα, τον ήχο, που υπάρχει σ' όλες τις γλώσσες, όταν προέρχονται από έναν αληθινό ποιητή. Είναι πανέμορφος συγκερασμός λόγου και μελωδίας, πάντα ο ίδιος.
Σε ενίσχυση των παραπάνω διαπιστώσεων, ένα μόνο μικρό τετράστιχο από «Τα Ρόδα» του Γ. Δροσίνη. Αποτυπώνει τη γλυκύτητα, την αισθαντικότητα, το ανυπόκριτα απλό, μέσα στην λυρική αμεσότητα της ποιητικής του:

Κάτασπρα τα ρόδα κρέμονται
Στην αυλόπορτα ανθισμένα....
Κι’ από τότε που προτάνθισαν
Πόσα χρόνια περασμένα.

Η μεγαλύτερη έκπληξη προέρχεται από τον Paul Elyar, ποιητή της εποχής του μοντέρνο, νεοτερικότατο, υπερρεαλιστή, λάτρη του ελεύθερου στίχου, ανατρεπτικό, που είχε μεταλάβει κι’ από την αυτόματη γραφή του André Breton (1896-1966 από τους πρωτεργάτες του σουρεαλισμού) κι από του Tristan Zara τα έξαλλα ποιητικά τολμήματα (ντανταϊσμός). Τα λόγια του για την ποίηση του Δροσίνη, θερμά. «Πάντα ένας αληθινός ποιητής καταλαβαίνει την αξία του άλλου ποιητή, έστω κι’ αν ανήκουνε σε τελείως διαφορετικές εποχές, σχολές και κινήματα».
Γέρος ο Δροσίνης, νέος, επαναστατικός στη φόρμα, ο Elyar!.
Η Καίτη Βιθυνού -Μάνου καταγράφει τη θετική εντύπωση αυτού του Γάλλου μοντέρνου ποιητή, για τον παραδοσιακό Γ. Δροσίνη, στο βιβλίο της.
Η Μάνου γράφει:
«Την ίδια εντύπωση της μουσικότητας του Δροσίνη είχε και ο Paul Elyar. Τον Elyar τον είχα γνωρίσει στην Αθήνα, σ' ένα σύντομο πέρασμά του από την Ελλάδα, σε μιά εκδρομή που είχαμε κάνει στη Σαλαμίνα, μαζί με τον Άγγελο και την Άννα Σικελιανού, τον Καζαντζάκη και τον Ελύτη. Και φυσικά εκφράσθηκε με θερμά λόγια για την ποίηση του Δροσίνη».
Ένας από τους Γάλλους λογοτέχνες που ο Δροσίνης θαύμαζε και θεωρούσε πιλότο του πνεύματος είναι ο Ernest Renan (1823-1892) για τον οποίο, με ιδιαίτερο ζήλο, οργάνωσε στην Ακρόπολη, εκδήλωση για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του. Η απαγγελία του ποιήματος, έργου του Renan "Προσευχή στην Ακρόπολη", γέμισε όλους τους Έλληνες υπερηφάνεια.
Στο Μουσείο Δροσίνη υπάρχει ένα σπάνιο γράμμα της Noemi, της κόρης του Renan, που ευχαριστεί τον Δροσίνη, για τη θαυμάσια οργάνωση της γιορτής, προς την τιμήν του πατέρα της, πάνω στον Ιερό Βράχο.
Στο βιβλίο «ΧΡΟΝΙΚΑ» του Συλλόγου, «Οι Φίλοι του Μουσείου Γ. Δροσίνη» στην σ. 515 του τόμου Β'. διάβασα επίσης:
H Jeanne Marvig στις 21 Νοεμβρίου του 1950, στο ραδιοφωνικό σταθμό Toulouse - Ρyrenées, παρουσίασε μία εκπομπή από τις πιο συγκινητικές για τον Δροσίνη και το έργο του. Σε κάποιο σημείο της ομιλίας της αναφέρθηκε στο σπίτι του ποιητή, στην Κηφισιά, (στο σημερινό δηλαδή Μουσείο Δροσίνη) και εξιστορεί τις προσπάθειες που κατέβαλλε ο ποιητής για να επικρατήσει η δημοτική γλώσσα. Για το θέμα αυτό ο ίδιος ο Δροσίνης γράφει: «Η Γαλλία ήταν πάντα το αστέρι, το φως και η ελπίδα μου στις ώρες που εμείς οι νέοι ποιητές αγωνιζόμασταν να καθιερώσουμε τη δημοτική γλώσσα».
Τέλος από την Βιβλιογραφία (ΣΩΒ Αθήνα 1991 Γιάννης Παπακώστας, Β. Πατσίου, Α. Νικολόπουλου) του Γεωργίου Δροσίνη στις σ. σ. 77-78 μαθαίνουμε ότι ο Γάλλος Jean Michel, στην ανθολογία του για τους Νεοέλληνες ποιητές, είχε μεταφράσει τα ποιήματα του Δροσίνη «Goutte d’ eau» και «Le beau» l930. To δε 1972 από τον F. Grossin και την δεσποινίδα Vattabo μεταφράστηκαν ποιήματά του σ’ ένα βιβλίο, που τυπώθηκε στο Παρίσι, με τίτλο: «NOUVELLES GRECQUES».